U świętego Kajetana

Kolejna już niedzielna wycieczka rowerowa z cyklu „Cudze chwalimy, swego nie znamy” (27 czerwca) wyruszyła tym razem w stronę gminy Siemień.

Na ulicy Kolejowej w Parczewie skręcamy w niedawno wybudowaną ulicę Jagiełły i przejeżdżamy przez Koczergi. Asfalt się kończy, więc zbaczamy w polną drogę i jedziemy ostro pod górę. Na szczycie pierwszy przystanek – pod krzyżem wotywnym poświęconym mieszkańcowi Glinnego Stoku (niejakiemu Michalukowi), unicie, który po latach wrócił z zesłania z woreczkiem rodzinnej ziemi zawieszonym na szyi. Jedziemy przez Glinny Stok, z lewej strony mamy wspaniałą panoramę pradoliny Piwonii. Na chwilę odbijamy w lewo, zatrzymujemy się w przy dawnym dworze rodziny Zaorskich. Dziś w tym miejscu stoi prywatna rezydencja (ponoć zbudowana według planów po oryginalnym budynku), otoczona wielkim ogrodem i murem. Naprzeciwko, w kasztanowej alei – kolejna pamiątka po unitach, niebieska (w tradycji prawosławnej ten kolor przywołuje niebo) kapliczka z figurą Matki Boskiej. -Jak podaje tradycja – mówi pan Lechosław Płowaś - w tym miejscu, na rozkaz władz carskich powieszono na szubienicy 3 unitów z Glinnego Stoku (prawdopodobnie w 1864r).

Wracamy na asfalt, zatrzymujemy się przy lesie augustowskim. Parę kroków w głąb lasu i odnajdujemy wiszące na drzewie pounickie kapliczki (pierwotne były XIX-wieczne, potem co jakiś czas na miejscu starych wieszano nowe). W tym miejscu odbywały się śluby czy chrzciny wyznawców zakazanej przez zaborcę religii. Boczną drogą wyjeżdżamy tuż przed Siemieniem. W samym Siemieniu zwiedzamy drewniany, nieczynny już kościół (zbudowany w 1931r.) p.w. Przemienienia Pańskiego (klucze naprzeciwko). Zamknięto go po oddaniu do użytku nowego, murowanego. W środku zachowały się jeszcze elementy drewnianego ołtarza, konfesjonał czy świeczniki, ale całość zaśmiecona, na chórze porozrzucane stare nuty. Podobno kiedyś planowano utworzyć tu muzeum, szkoda, że nic z tego nie wyszło… Dawny dwór rodziny Zaorskich (z poł. XIX w.) to dziś siedziba gospodarstwa rybackiego, po dawnym parku został klomb na podjeździe i parę starych drzew. Po drodze zatrzymujemy się jeszcze przy zabytkowym młynie wodnym (1899r.) i skręcamy na siemieńskie stawy.
Przerwa na ognisko przy zaporze na Tyśmienicy (komary dają się we znaki) i ruszamy na Żelazny Most. To już prawie sport ekstremalny, bo tuż przed mostem kolejowym chaszcze sięgają ponad głowę a tuż za nim na zarośniętej trawą ścieżce ktoś zalicza ostrą wywrotkę. Ale już za chwilę wyłożoną płytami dróżką docieramy do asfaltu. Po drodze katolicka tym razem kapliczka (drewniana, zabytkowa) z figurą św. Kajetana, wzywanego m.in. do obrony przed żywiołami („od powietrza, głodu, ognia i wojny…”) - świętego Opatrzności Bożej. Chyba znaleźliśmy patrona naszej Parczewskiej Grupy Rowerowej…Wyjeżdżamy na drogę do Lasek i Parczewa, po prawej mijamy okazały, niedawno poświęcony pomnik Bogusława Ejtminowicza, powstańca styczniowego. Obok zachował się jeszcze krzyż (kiedyś był częściowo pomalowany na niebiesko) też poświęcony unicie - o nazwisku Matejuk, zwanym Siwym Janem.

Żeby urozmaicić sobie powrót do domu, skręcamy jeszcze w drogę na Pohulankę. Komarne, Laski (przystanek na „pogawędkę” ze stadem koni) i jesteśmy w domu.


Wycieczkę zorganizowała Parczewska Grupa Rowerowa. O miejscowej historii, krzyżach i kapliczkach opowiadał Lechosław Płowaś.

Kapliczka buradowska (św. Kajetana)

Jadąc traktem z Parczewa do Tyśmienicy, na rozdrożu w Buradowie skręcamy w prawo, w stronę Gródka. Zaciekawia nas kapliczka stojąca po lewej stronie szosy, nieopodal rzeki Tyśmienicy. Przyglądamy się czterem popękanym kolumnom dębowym – po trosze zmurszałym – pokrytym gontem. Wśród nich widzimy stojącego świątka - zakonnika w kapturze. Na lewej ręce trzyma on Dzieciątko Jezus, zaś prawą ręką przytula Je do siebie.
Postać jest naturalnej wielkości, kapliczka ma 3 m wysokości i 2 m szerokości. Rolę gwoździ spełniają dębowe kliny. Na lewej kolumnie, choć omurszałej, można odczytać sentencję zapisaną po łacinie. Po przetłumaczeniu brzmi ona następująco: „Pogrążona w smutku matka ofiaruje Opatrzności 23-letnią Klarę i 25-letniego Andrzeja, zmarłych na „morbus morti” (chorobę śmiertelną) Roku Pańskiego 1797”. Wniosek stąd, iż w tym czasie panowała epidemia - prawdopodobnie cholery - która dziesiątkowała ludność grodu Parczew i okolicznych wsi. Miejscowi twierdzą, że fundatorką kapliczki była żona dostawcy soli – żupnika z Parczewa, zamordowanego przez zbójców w lasach Obradowa. Kupcowa pragnęła w ten sposób uczcić najbliższych.

Miejscowi twierdzą też, że wykonał ją zakonnik – kapucyn z Lewartowa (dziś Lubartów). Przedstawia ona św. Kajetana, patrona chorych i cierpiących, obrońcę wiary. Kapliczka była miejscem misteryjnym, otaczano ją nabożną czcią. Według legendy na tym miejscu stał kiedyś kościół świerkowy, ale że miejsce to podmokłe – zapadł się. W latach 1960-tych kapliczka została zarejestrowana w Muzeum Lubelskim jako zabytek sztuki sakralnej. Niestety, w początkach lipca 1993r. ktoś ukradł cenną figurę św. Kajetana. Zrekonstruowano ją dzięki inicjatywie proboszcza z Tyśmienicy, złożyły się na nią parafia siemieńska i parczewska. Nową rzeźbę, tym razem z lipy wykonał Zygmunt Walenciuk z Kolana. W 2002r. ziemię, na której stoi kapliczka, nabył pan Wolski z Buradowa. Św. Kajetan zyskał ogrodzenie i trwalszą podstawę - platformę z cementu.

Św. Kajetan z Thieny (1480-1547) był założycielem zakonu Kanoników Regularnych, tzw. teatynów. Służył chorym (zwłaszcza w czasie zarazy) i ubogim. Szczególną czcią otaczał Dzieciątko Jezus, w ikonografii często jest z nim przedstawiany.

Unici na Podlasiu

Wierni kościoła unickiego (wyznawcy prawosławia, którzy na mocy unii brzeskiej z 1596r. uznali zwierzchność papieża) byli w latach 70-tych XIX w. prześladowani, zmuszani do przechodzenia na prawosławie. Rusyfikacja prowadzona przez zaborcę, walka z tym, co polskie i katolickie owocowała akcjami pacyfikacyjnymi (Drelów, Pratulin), wywożeniem do Rosji. Wskutek tego część unitów przyjęła prawosławie, część jednak kontynuowała praktyki religijne w konspiracji. Według danych z 1859r. unicka parafia w Parczewie liczyła 1661 wiernych (w samym Glinnym Stoku było ich 204).

Marta Goździk