Geolog z Radzynia

Stanisław Małkowski urodził się w Radzyniu Podlaskim 22 sierpnia 1889 r. w rodzinie ziemiańskiej. Był synem Wacława Małkowskiego i Marty z Guzowskich – Małkowskiej. Jego ojciec był obrońcą sądowym, ale z zamiłowania zajmował się także naukami przyrodniczymi, literaturą i muzyką.
W 1918 r. zaciągnął się do Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego
Opublikował m.in. rozprawę: „Wykaz systematyczny wszystkich ptaków krajowych” oraz bajki z życia zwierząt i wiele innych, drobnych utworów o charakterze społeczno – moralnym.
Po ukończeniu studiów w Krakowie, Małkowski zamieszkał w Warszawie. W latach 1917 – 1921 był asystentem w pracowni Mineralogicznej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W 1918 r. zaciągnął się do Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego. Służył w 5 pułku piechoty. 20 listopada 1918 r. pod dowództwem płk. Michała Karaszewicza – Tokarzewskiego, walczył o Lwów. Służbę wojskową zakończył w 1919 r.
Po powrocie do Warszawy podjął pracę w Państwowym Instytucie Geologicznym. Pracował tam do marca 1934 r. W 1932 r. Stanisław Małkowski założył Towarzystwo Muzeum Ziemi, którego głównym zadaniem była popularyzacja wiedzy z dziedziny geologii. Wśród grona założycieli Towarzystwa oprócz Małkowskiego znaleźli się najwybitniejsi podówczas polscy geolodzy m.in.: Jan Czarnocki, Roman Kozłowski, Jan Lewiński, Henryk Świdziński, Stanisław Thugutt, Tadeusz Wojno, Stefan Różycki, Jan Samsonowicz.
W 1934 r. został mianowany profesorem Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.
W 1934 r. został mianowany profesorem Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Wykładał tam mineralogię i petrografię. W grudniu 1939 r. uniwersytet zamknięto, lecz Małkowski pozostał w Wilnie do 1941 r. Po opuszczeniu Litwy wyjechał do Generalnego Gubernatorstwa i zamieszkał najpierw w Woli Korytnickiej w powiecie Węgrowskim a później w Warszawie. Tu zastało go powstanie. W sierpniu 1944 r. został aresztowany przez Gestapo i trafił do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen pod Berlinem. W obozie przebywał aż do jego wyzwolenia 22 kwietnia 1945 r. Po uwolnieniu z obozu przez miesiąc wracał do zdrowia w szpitalu.
Syn Małkowskiego – Kazimierz był członkiem zbrojnego podziemia w Warszawie. Był żołnierzem batalionu „Zośka”, kompanii „Rudy”, plutonu „Sad”. Aresztowany przez Gestapo trafił na Pawiak i został rozstrzelany 26 maja 1944 r.
Po zakończeniu wojny Stanisław Małkowski powrócił do Warszawy i zajął się organizacją nowoczesnego muzeum geologicznego. W czerwcu 1946 r. powierzono mu zorganizowanie muzeum ziemi. Pracę tą zakończył w 1948 r. We wrześniu tego samego roku został mianowany pierwszym dyrektorem nowootwartego Muzeum Ziemi. W tej placówce kierował także Pracownią Historii Nauk Geologicznych oraz Referatem Zabytków Przyrody. Był też redaktorem naczelnym wydawnictwa tej instytucji. W 1959 r. przeszedł na zasłużoną emeryturę.
Profesor Małkowski opublikował ponad 150 prac o bardzo szerokim zróżnicowaniu tematycznym.
Zmarł 21 grudnia 1962 r. w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim.
Owoc jego pracy, Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk znajduje się w Warszawie na wyniosłym cyplu skarpy wiślanej przy al. Na Skarpie 27, w dwóch zabytkowych budynkach, które kiedyś należały do magnackiego rodu Lubomirskich.
Stanisław Małkowski jest patronem rezerwatu przyrody nieożywionej na półwyspie Feludzki Róg. Jego imieniem też nazwany jest głaz narzutowy znajdujący się przy ul Puławskiej w Warszawie.

red. Arkadiusz Kulpa